«Θέλετε να καταστρέψετε το περιβάλλον; Κάντε ένα παιδάκι.»
Έτσι ξεκινούσε το άρθρο. Και συνέχιζε (σε ελεύθερη απόδοση):
«Κάθε μπόμπιρας καταναλώνει κι άλλο από το φαγητό που προσφέρει ο πλανήτης, γεμίζει με πάνες στις χωματερές, αγαλλιάζει με πλαστικά παιχνίδια και καταλήγει σε έναν ενήλικα που απομυζά τις φυσικές πηγές και παράγει απορρίμματα όπως οι υπόλοιποι. (κοιτώντας με ανασηκωμένο φρύδι και μια έκφραση δυσπιστίας τη σελίδα, στην τελευταία περίοδο αναθάρρησα. και πίστεψα φευγαλέα ότι θα μιλούσε για τον υπερπληθυσμό.) Εντούτοις, τα μωρά είναι απίστευτα χαριτωμένα. Με δεδομένο ότι οι περισσότεροι άνθρωποι σκοπεύουν να συνεχίσουν την αναπαραγωγή του είδους, τι θα πρέπει να κάνει ένας γονιός με περιβαλλοντική συνείδηση;»
Τι άραγε? «Οι σημερινές οικογένειες με “πράσινη νοοτροπία” πηγαίνουν πολύ πέρα από τον “οικο-καταναλωτισμό” (“eco-consumerism”). Πείτε το “eco-parenting”…»
(εδώ πήρα την πρώτη γερή δόση αηδίας με τον ευπώλητο νεολογισμό, κομμένο και ραμμένο στα μέτρα του σύγχρονου urban εναλλακτικού νεολαίου…)
Σαν να το ‘ξερα. Παρακάτω στην ιστορία μας, μια μητέρα ζητά την βοήθεια της εταιρίας Green Life Guru για να αξιολογήσει την «οικολογικότητα» (μα πως στο καλό να μεταφράσω το «eco-fitness»; ) του σπιτιού της, μας συστήνονται βιβλία επί του θέματος (ενδεικτικοί τίτλοι; “Raising Baby Green”, “Growing Up Green!”…) και ιστοσελίδες όπου πωλούνται μεταχειρισμένα παιδικά παιχνίδια, παιδικά ρούχα και άλλα σχετικά. Η ίδια η συγγραφέας τα λέει καλύτερα από μένα: «Naturally, a host of new books have sprouted to guide the eco-parent.» και εταιρίες, και ιστοσελίδες και υπηρεσίες θα πρόσθετα εγώ, και φυσικά άρθρα στον «έγκυρο» Τύπο για να μας αποκαλύψουν την πραγματικότητά μας. Να μας ενημερώσουν για (ή να δημιουργήσουν; ) τη νέα τάση. Eco-parents του κόσμου, ενωθείτε. Κι ας ανοίξουμε μια από τις πολλές Βίβλους που μας παρουσιάζονται (μόνο και ανακαλύψω τίτλο τύπου «Οι γονείς είναι από τη γη, οι οικο-γονείς από τη Μητέρα Γη.»…) να μάθουμε όλοι μαζί, όπως μας προτρέπει η συγγραφέας του άρθρου (και ω του θαύματος, συγγραφεύς συναφών βιβλίων και η ίδια) να κάνουμε «lobbying for greener legislation».
mutatis mutandis
ΥΓ. κάπου εκεί έκλεισα το ΤΙΜΕ και άνοιξα το Κόμιξ. που ξάφνου μου φάνηκε απείρως εποικοδομητικότερο. Ειδικά ιστορίες σαν την Κοιλάδα της Τραλαλά ή Το Πνέυμα των Ουίντιγκο…
Περί νέου χωροταξικού νομοσχεδίου ο λόγος. Το νομοσχέδιο κατετέθη στη Βουλή στις 16 Απριλίου, σε εφαρμογή του Αρθρου 6 του Ν. 2742/1999 «Χωροταξικός σχεδιασμός και αειφόρος ανάπτυξη & άλλες διατάξεις», με βάση το Αρθρο 24 του Συντάγματος. Οι τοποθετήσεις, από την Καθημερινή.
(…) Αυτό που διεφάνη εξαρχής ήταν ότι σκοπός του εθνικού χωροταξικού και των τριών ειδικών χωροταξικών (τα υπόλοιπα δύο, του ορεινού όγκου και των παράκτιων περιοχών έχουν παραπεμφθεί ασαφώς στο μέλλον) δεν ήταν τόσο να αντιμετωπίσουν τις πάγιες ελληνικές αδυναμίες σε σχέση με τη διαχείριση του χώρου και της γης, αδυναμίες που οδήγησαν τις προηγούμενες δεκαετίες στην κατασπατάληση των φυσικών πόρων και στη δημιουργία ορισμένων εκτρωματικών πολεοδομημάτων. Κύριος στόχος της σημαντικής αυτής χωροταξικής παρέμβασης ήταν να ανοίξει τον δρόμο σε μεγάλες επενδύσεις στην ενέργεια και τον τουρισμό. Κάτι που φυσικά και δεν είναι μεμπτό, εφόσον όμως γίνει με σεβασμό στο περιβάλλον, αλλά και στην κλίμακα της χώρας. (…)
Ετσι, και το εθνικό χωροταξικό δεν έμεινε για πολύ στο απυρόβλητο. Εννέα από τους δεκαεννέα φορείς που συμμετείχαν στη διαδικασία διαβούλευσης (Τεχνικό Επιμελητήριο, ΣΕΒ, Σύλλογος Χωροτακτών, Συνομοσπονδία Γεωργικών Συνεταιρισμών, Αρκτούρος, Ξενοδοχειακό Επιμελητήριο, Συνομοσπονδία Επαγγελματιών Βιοτεχνών και Εμπόρων, Πανελλήνιος Σύλλογος Αρχιτεκτόνων, ΓΣΕΕ) αρνήθηκαν να υπογράψουν το κοινό κείμενο και εξέφρασαν δημόσια τις αντιρρήσεις τους οι οποίες συμπυκνώνονται στα εξής:
1. Το Πλαίσιο διαιωνίζει ένα παρωχημένο μοντέλο ανάπτυξης, με την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη να εξακολουθούν να διαδραματίζουν κυρίαρχο ρόλο. Χαρακτηριστικό της έλλειψης οράματος είναι ότι οι έξι από τους επτά ηπειρωτικούς άξονες ανάπτυξης της χώρας ταυτίζονται με αντίστοιχους αυτοκινητόδρομους, που (ανα)κατασκευάζονται σήμερα με συμβάσεις παραχώρησης.
2. Το Πλαίσιο παραγνωρίζει το νησιωτικό χαρακτήρα της χώρας. Η αρχική μελέτη πρότεινε μια ολότελα νέα θεώρηση: την αυτοργάνωση των νησιών, την ενίσχυση της εσωτερικής τους επικοινωνίας και τη σταδιακή απεξάρτηση από την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Οι προτάσεις αφαιρέθηκαν για να αντικατασταθούν αργότερα από μια γενικόλογη αναφορά.
3. Παρόλο που αναγνωρίζει τη γιγάντωση της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης, το πλαίσιο δεν λαμβάνει καμία πρόνοια για να ελεγχθεί η συνεχής πολεοδομική επέκταση των δύο πόλεων και να προστατευθεί ο περιαστικός χώρος, ως απαραίτητο κεφάλαιο για την ποιότητα ζωής των κατοίκων τους.
4. Παρόλο που αναγνωρίζει τα προβλήματα που έχει δημιουργήσει σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, η δόμηση στις εκτός σχεδίου πόλεως περιοχές (όπως τα νησιά και η παράκτια ζώνη), το πλαίσιο δεν έχει συγκεκριμένη αναφορά στον τρόπο περιορισμού της. Το υπουργείο έκανε «πίσω ολοταχώς» σταθμίζοντας τις αντιδράσεις.
5. Το Πλαίσιο στερείται χρονοδιαγραμμάτων, παρόλο που έχει διάρκεια ζωής μια 15ετία. Οι δράσεις που προτείνει (λ.χ. η σταδιακή μετακίνηση των δρομολογίων από το λιμάνι του Πειραιά σε εκείνα της Ραφήνας και του Λαυρίου) δεν έχουν κανέναν χρονικό ορίζοντα, ούτε κατά προσέγγιση. Τα μόνα χρονοδιαγράμματα που προβλέπονται είναι η υποχρέωση ολοκλήρωσης του δασολογίου μέσα σε μια τετραετία (την οποία όμως συνδέει με το ζήτημα της χρήσης των αεροφωτογραφιών του 1960 έναντι του 1945 για τον καθορισμό των δασών) και η ολοκλήρωση στο ίδιο διάστημα της διοικητικής μεταρρύθμισης.
Τα ζητήματα αυτά αναμένεται να απασχολήσουν το προσεχές διάστημα τη συζήτηση του εθνικού χωροταξικού σχεδίου στη Βουλή. Ο υπουργός ΠΕΧΩΔΕ υποσχέθηκε ότι η διαδικασία θα είναι «ανοιχτή», ενδέχεται δηλαδή να οδηγήσει ακόμα και σε αλλαγές της τελευταίας στιγμής. Ωστόσο, εκτός από την αντιπολίτευση (το ΠΑΣΟΚ και ο ΣΥΡΙΖΑ έχουν από καιρό ασκήσει δριμεία κριτική, ενώ το ΚΚΕ τήρησε στάση αναμονής), ο κ. Γ. Σουφλιάς θα βρεθεί ενώπιον και αντιδράσεων βουλευτών της Νέας Δημοκρατίας. Το «φιάσκο» του Κιότο, εξ αντανακλάσεως, ρίχνει τη βαριά σκιά του και εδώ.
Η ολοκλήρωση του Εθνικού Χωροταξικού Σχεδιασμού συνιστά μία από τις σημαντικότερες διαρθρωτικές αλλαγές που έγιναν στη χώρα τις τελευταίες δεκαετίες. Είναι μία μεγάλη μεταρρύθμιση που θα συμβάλλει καθοριστικά στην ολοκληρωμένη και αειφόρο ανάπτυξη της ελληνικής επικράτειας. Η απουσία Εθνικού Χωροταξικού Σχεδιασμού είναι ένα τεράστιας σημασίας έλλειμμα πολλών δεκαετιών, που η χώρα το έχει πληρώσει πολύ ακριβά σε ό,τι αφορά και την ορθολογική ανάπτυξη και οργάνωσή της και την προστασία του περιβάλλοντος.
Μελετήσαμε και καταρτίσαμε το Εθνικό Χωροταξικό Σχέδιο και τα Ειδικά Χωροταξικά για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, τη Βιομηχανία, τον Τουρισμό και τον Ορεινό και Παράκτιο Χώρο, που αποτελούν την σημαντικότερη «ομπρέλα» για την προστασία του περιβάλλοντος. Για την κατάρτισή τους χρειάστηκε συστηματική και επίπονη προσπάθεια. Το Εθνικό Χωροταξικό έχει παρουσιαστεί από τον περασμένο Ιούλιο και έχει γίνει αντικείμενο ευρύτατου δημόσιου διαλόγου εδώ και εννέα μήνες. Συζητήθηκε εκτενώς και στο Εθνικό Συμβούλιο Χωροταξίας, όπου εγκρίθηκε κατά πλειοψηφία. Πολλές παρατηρήσεις μελών του Συμβουλίου, αλλά και προτάσεις που διατυπώθηκαν στο πλαίσιο του δημόσιου διαλόγου που μεσολάβησε, ενσωματώθηκαν στο κείμενό του. Δυστυχώς, όμως, έχουν ειπωθεί πολλές ανακρίβειες και υπερβολές που μόνο στόχο έχουν να ακυρώσουν μία πολύ σημαντική μεταρρύθμιση. Τώρα, το Εθνικό Χωροταξικό βρίσκεται στη Βουλή για συζήτηση και έγκριση και περιμένουμε μία ουσιαστική, εποικοδομητική και ειλικρινή συζήτηση.
Kαλώς εχόντων των πραγμάτων, σε ένα μήνα από τώρα η χώρα μας θα έχει Εθνικό Χωροταξικό Σχέδιο. Αυτό καθαυτό το γεγονός συνιστά μεγάλη επιτυχία, καθώς μέχρι σήμερα ουδέποτε καταφέραμε να εφαρμόσουμε μια αποτελεσματική χωροταξική πολιτική. Δεν θα σταθώ στις μεγάλες χαμένες ευκαιρίες του παρελθόντος που είχαν ως αποτέλεσμα η Ελλάδα να είναι σήμερα η μόνη ευρωπαϊκή χώρα χωρίς κεντρικό χωροταξικό σχεδιασμό. Θα επισημάνω απλά ότι η έλλειψη χωροταξικού σχεδιασμού είχε αρνητικότατες συνέπειες και ως προς την ανάπτυξη, καθώς αποθάρρυνε σημαντικές επενδυτικές πρωτοβουλίες που έπεφταν θύματα της ασάφειας στα ζητήματα χρήσεων γης, αλλά και προς το περιβάλλον, η προστασία του οποίου ουδέποτε αξιολογήθηκε ως συγκριτικό πλεονέκτημα της χώρας.
Ενα κείμενο όπως το Εθνικό Χωροταξικό μπορεί να το διαβάσει κανείς από πολλές οπτικές γωνίες. Εάν πιστεύει κάποιος ότι το κεντρικό αναπτυξιακό πρόβλημα της χώρας σχετίζεται με τις υποδομές της, θα βρει στο συγκεκριμένο κείμενο πολλές ικανοποιητικές απαντήσεις. Εάν από την άλλη κάποιος πιστεύει ότι το αναπτυξιακό πρότυπο της χώρας είναι απολύτως εξαρτημένο από την ικανότητά μας να προστατεύουμε το περιβάλλον, να διαχειριζόμαστε ορθολογικά τους φυσικούς μας πόρους και να επενδύσουμε δυναμικά σε αυτό που αποκαλούμε πράσινη οικονομία, ίσως αντιμετωπίσει το κείμενο με μεγαλύτερο σκεπτικισμό. Διαφορετικές φιλοσοφίες οδηγούν σε διαφορετικά αποτελέσματα ως προς τη διατύπωση του τελικού κειμένου.
Ως πρόεδρος της Επιτροπής Περιβάλλοντος προσεγγίζω το Εθνικό Χωροταξικό μέσα από ένα πολύ συγκεκριμένο πρίσμα. Δεν ισχυρίζομαι ότι είναι κατ’ ανάγκην το σωστό, αλλά πιστεύω ότι οι ακόλουθες παράμετροι χρήζουν πιο συστηματικής προσέγγισης:
- Η κλιματική αλλαγή. (…)
- Η «πράσινη» ανάπτυξη.(…)
- Η εκτός σχεδίου δόμηση. (…)
- Η συμβατότητα με την ευρωπαϊκή νομοθεσία.(…)
Το Εθνικό Χωροταξικό θα συζητηθεί διεξοδικά στη Βουλή τις προσεχείς ημέρες. Οι αρμόδιοι φορείς έχουν ήδη καταθέσει τις απόψεις τους στο πλαίσιο των διαβουλεύσεων του Εθνικού Συμβουλίου Χωροταξίας. Είναι βέβαιο ότι δεν μπορούν όλοι να συμφωνήσουν σε όλα. Ομως, το Εθνικό Χωροταξικό επιδέχεται βελτιώσεις, έτσι ώστε να επιτελέσει πραγματικά τον ρόλο του και να μην αρκεστεί στο να δημιουργήσει μια νέα γραμμή άμυνας απέναντι στο Συμβούλιο της Επικρατείας, που μέχρι σήμερα συχνά ακυρώνει αποφάσεις έργων οι οποίες δεν εντάσσονται σε ένα γενικότερο χωροταξικό σχεδιασμό. Η διαμόρφωση ενός σωστού χωρικού προτύπου ανάπτυξης είναι επιτακτική ανάγκη, ειδικά σε μια περίοδο που η κοινωνία ζητάει περισσότερες πολιτικές πρωτοβουλίες για το περιβάλλον και η βιώσιμη ανάπτυξη είναι μονόδρομος. Και ο πολιτικός κόσμος δεν θα έχει καμία δικαιολογία αν αποτύχει ξανά.
(…) Από ένα Γενικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού δεν περιμένει κανείς λεπτομερείς χρήσεις γης, ή ακριβείς χαράξεις των έργων υποδομής, αλλά τουλάχιστον:
1. Προβλέψεις για πιθανές κατανομές οικονομικής δραστηριότητας και πληθυσμού ως αναγκαίο υπόβαθρο.
2. Εξέταση εναλλακτικών σεναρίων ανάπτυξης. (Βλ. μελέτη Δοξιάδη για την περιοχή του Ντιτρόιτ με 128 αναπτυξιακά σενάρια.)
3. Κάποια μέτρα που να στηρίζουν το βαρύγδουπο «πολυπολικό αναπτυξιακό νησιωτικό σύμπλεγμα Β. και Ν. Αιγαίου».
4. Μέτρα για την αντιμετώπιση των κλιματικών αλλαγών, αφού παράκτιες αρτηρίες, λιμάνια, αρχαιολογικοί χώροι, παραγωγικές πεδιάδες και όλες σχεδόν οι τουριστικές περιοχές θα κατακλυστούν από την αυξανόμενη στάθμη της θάλασσας;
5. Κάποιο μέτρο για την αειφορία και την ένταξη του περιβαλλοντικού κόστους, αν μη τι άλλο στα δημόσια έργα που τόσο «φιλεί» ο ΥΠΕΧΩΔΕ.
(…)
(…) Αφενός λοιπόν το σχέδιο του ΥΠΕΧΩΔΕ δεν εισηγείται συγκεκριμένες ρυθμίσεις για την προστασία του περιβάλλοντος, πέραν των όσων υποχρεωτικά απορρέουν από τη σχετική νομοθεσία της Ε.Ε., για την παράβαση πολλών από τις οποίες έχουν ήδη κινηθεί διαδικασίες εναντίον της χώρας. Παράλληλα, όμως, αποτυπώνει μια κατασκευαστική φρενίτιδα με την πρόβλεψη για νέους οδικούς άξονες, νέα διαμετακομιστικά λιμάνια, εκτροπή του Αχελώου και άλλα μεγάλα έργα, την αθροιστική περιβαλλοντική επίπτωση και αναπτυξιακή χρησιμότητα των οποίων κανένας δεν έχει εκτιμήσει. Την ίδια στιγμή, υποβαθμίζει τις προοπτικές απεξάρτησης των νησιών από τα γνωστά μεγάλα αστικά κέντρα, απειλώντας τα με διαιώνιση της απομόνωσής τους.
(…)
(…) Θέλουμε οικονομική ανάπτυξη; Θέλουμε μια οικονομία που να μπορεί να σταθεί στην κοσμογονία της παγκοσμιοποίησης; Πώς θα στηρίξουμε τις επιλογές μας όμως, διασφαλίζοντας την ποιότητα του περιβάλλοντος και την κοινωνική συνοχή; Θέλουμε τα παιδιά μας να ζουν καλύτερα από εμάς, σε καλύτερα σπίτια, με καλύτερους δρόμους, καλύτερα λιμάνια και αεροδρόμια αλλά και σε ένα πιο καθαρό περιβάλλον χωρίς χωματερές και βόθρους, με λιγότερη ρύπανση.
Μπορούμε όλα αυτά να τα πετύχουμε χωρίς να εξαφανίσουμε τις αρκούδες και τις φώκιες, χωρίς να καταστρέψουμε τα ρέματα, χωρίς να αλλοιώσουμε τα δασικά χαρακτηριστικά της ελληνικής φύσης και του ελληνικού τοπίου. Είναι βέβαιο ότι, αν και ο καθένας μας βλέπει τις προτεραιότητες με διαφορετικό τρόπο, μπορούμε να πετύχουμε πολλά. Ισως, τελικά, αυτά στα οποία συμφωνούμε να είναι πολύ περισσότερα απ’ ό,τι φαίνεται μέσα από τις θυελλώδεις συζητήσεις.
Σε κάθε περίπτωση ένα χωροταξικό πλαίσιο κρίνεται στην πράξη. Και η πράξη θα μας κάνει σοφότερους ώστε όταν το αναθεωρήσουμε μετά από πέντε χρόνια, όπως ορίζει ο νόμος, να το κάνουμε καλύτερο. Κάθε μεγάλη πορεία ξεκινάει με ένα βήμα. Ας είναι αυτό λοιπόν το πρώτο βήμα.
(κατά σειρά τα άρθρα, του Γιωργου Λιαλιου κλικ εδώ, του Ευαγγελου Μπαλτα εδώ, του Κυριακου Μητσοτακη εδώ, του Γιαννη Παλαιοκρασσα εδώ, της Θεοδοτας Ναντσου εδώ και του Αναστασιου Καλλιτσαντση εδώ.)
Την Τρίτη,13 του μηνός Μαϊου, θα πραγματοποιηθέι στην Αποθήκη Δ’ του Λιμανιού εκδήλωση με θέμα “Χωροταξικό και Θεσσαλονίκη”. Ομιλητές οι: Στέφανος Μάνος, πρώην Υπουργός, Νικος Ευθυμιάδης, Πρόεδρος της Πολιτιστικής Εταιρίας Επιχειρηματιών Βορείου Ελλάδος, Γιάννης Μπουτάρης, δημοτικός σύμβουλος, Νίκος Παπαμίχος, αναπληρωτής καθηγητής στην Αρχιτεκτονική του Α.Π.Θ., Χρίστος Ταξιλτάρης, καθηγητής τμήματος Αγρονόμων-Τοπογράφων Μηχανικών Α.Π.Θ.
Δεν έχω διαβάσει το νέο χωροταξικό νομοσχέδιο. Προβληματίζομαι όμως με αυτά που διαβάζω. Και κυρίως, με αυτά που δε διαβάζω. Δύο τα ερωτήματα που μου γεννιούνται: πρώτον, μπορεί να υπάρξει η “πράσινη ανάπτυξη” που διατείνεται ο κύριος Μητσοτάκης? Είναι η βιώσιμη ανάπτυξη μονόδρομος? Και δεν με βρίσκει τόσο δύσπιστη η ύπαρξη ενός μονοδρόμου μπροστά μας. Αυτή ίσα ίσα μου φαίνεται πολύ λογική. Η ισορροπία του οικοσυστήματος μπορεί να απλοποιηθεί σε θεμελιώδη μαθηματικά: άλλαξε κάτι στην αρχική συνθήκη και το αποτέλεσμα θα αλλάξει επίσης. Κοινώς, και στο περίπου, αν μολύνω περισσότερο απ’ότι ο παππούς ή ο μακρινός πρόγονος μου (πόσες γενιές μέχρι τη βιομηχανική επανάσταση..?), θα ζήσω σε ένα διαφορετικό περιβάλλον. Κατεστραμμένο. Μήπως ο μονόδρομος μας όμως είναι ο λάθος και μας οδηγεί από μια πιο μακρινή διαδρομή (στη διάρκεια της οποίας δε θα στερηθώ το σπα… όχι ακόμα…) στο ίδιο αδιέξοδο? Υποερώτημα: γιατί ακόμα κι ένας βουλευτής της κυβέρνησης δημόσια αναγνωρίζει ότι το νομοσχέδιο δε μεριμνά για μια “βιώσιμη” ανάπτυξη, απ’οτι φαίνεται μάλλον αγρόν αγοράζει σε ότι αφορά την προελαύνουσα περιβαλλοντική καταστροφή? Δεύτερο υποερώτημα: γιατί τα μεγάλα αναπτυξιακά έργα της χώρας πραγματοποιούνται με συμβάσεις παραχώρησης? Δηλαδή, αντί να τα κατασκευάζει το Δημόσιο, παραχωρούνται στη ιδιωτική πρωτοβουλία έναντι ωφελειών, ως άλλα καινά πεδία επιχειρηματικού ανταγωνισμού και οργασμού.
Το δεύτερο ερώτημα που ξεπηδάει σαν μανιτάρι στο μυαλό μου είναι πού είμαστε εμείς σε όλο αυτό. Εγώ κι εσύ. Όχι πόσα ξέρουμε για τον χωροταξικό σχεδιασμό, ήμαρτον. Αυτό που αναρωτιέμαι είναι αν ξέρω πότε συζητιέται το χωροταξικό και τι επιπτώσεις θα έχει στη ζωή μας. Αν ψυλλιάζομαι (σε αδρές γραμμές) τι χρειάζεται η πόλη μου και η πόλη σου, πώς θα ήθελα να τις δω, κι αν όταν βρεθώ προ τετελεσμένων, και μπω με το Ι.Χ. μου στο τούνελ να περάσω την Υποθαλάσσια, θα γκρινιάξω για τα σκοτεινά συμφέροντα και τα διαβρωμένα κέντρα εξουσίας που λυμαίνονται τη ζωή μου και τη ζωή σου χωρίς να το παίρνουμε πρέφα. Ποια δυνατότητα έχω τελικά να το πάρω πρέφα…και πόση διάθεση..?
mutatis mutandis
